Tại các vùng cao biên giới như xã Si Pa Phìn, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, việc đến trường của học sinh dân tộc thiểu số không chỉ đơn thuần là một hoạt động giáo dục thường ngày, mà là hành trình vượt qua nhiều thách thức về địa hình, khí hậu và điều kiện sinh hoạt. Xuất phát từ thực tế đó, dự án Trường Liên cấp Tiểu học & THCS Si Pa Phìn được hình thành với mục tiêu kiến tạo một môi trường học tập – sinh hoạt an toàn, ấm áp và bền vững cho học sinh vùng cao biên giới.
Với vai trò là đơn vị tư vấn thiết kế, Sunjin Vietnam tiếp cận dự án không chỉ dưới góc độ kỹ thuật, mà từ câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để một ngôi trường có thể đồng hành cùng học sinh trong điều kiện sống khắc nghiệt, đồng thời nuôi dưỡng tinh thần học tập, sự gắn kết và niềm tự hào về bản sắc địa phương?
Kiến trúc bản địa – kế thừa tinh thần, không sao chép hình thức
Một trong những định hướng quan trọng của đồ án là tiếp cận kiến trúc bản địa một cách chọn lọc và có chiều sâu. Công trình không tái hiện máy móc hình thức kiến trúc truyền thống, mà kế thừa tinh thần thích nghi với tự nhiên của kiến trúc vùng cao.
Hình thức mái đá chồng diêm, lấy cảm hứng từ nhà ở của người Thái trắng tại Mường Lay, được nghiên cứu và vận dụng phù hợp với công trình trường học. Giải pháp này không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn có khả năng cách nhiệt tốt, độ bền cao, thích ứng hiệu quả với khí hậu khắc nghiệt của khu vực Tây Bắc. Bảng màu và vật liệu chủ đạo như nâu đất, đỏ gạch, xanh cây, sắc đá… được lựa chọn từ chính thiên nhiên bản địa, giúp công trình hài hòa với cảnh quan rừng núi xung quanh.
Tư duy hiện đại trong tổ chức không gian và vận hành
Song song với yếu tố bản địa, đồ án thể hiện rõ tư duy kiến trúc hiện đại trong cách tổ chức không gian và sử dụng công trình. Các khối nhà được thiết kế theo nguyên tắc đơn giản – rõ ràng – mô-đun hóa, nhằm tối ưu hóa quá trình thi công, kiểm soát chi phí và thuận lợi cho công tác bảo trì, vận hành lâu dài.
Thay vì tạo nên một khối kiến trúc lớn khép kín, công trình được chia thành các cụm chức năng thấp tầng, bám theo địa hình tự nhiên. Giải pháp này không chỉ giảm tác động lên cảnh quan mà còn tạo cảm giác gần gũi, thân thiện với học sinh vùng cao.
Không gian học tập – sinh hoạt lấy con người làm trung tâm
Mặt bằng tổng thể được tổ chức rõ ràng thành các khu học tập, khu nội trú và khu thể thao – đa năng, nhưng vẫn liên kết chặt chẽ thông qua hệ thống sân trong, hành lang mở và các không gian chuyển tiếp. Những không gian này đóng vai trò như vùng đệm khí hậu, giúp thông gió tự nhiên, giảm bức xạ nhiệt và hạn chế phụ thuộc vào các giải pháp cơ điện phức tạp.
Đồng thời, đây cũng là các không gian sinh hoạt chung – nơi học sinh có thể giao lưu, vui chơi, hình thành kỹ năng xã hội và tinh thần cộng đồng. Trục thể thao và nhà đa năng được xem như trái tim sinh hoạt của trường, góp phần xây dựng văn hóa nội trú và nâng cao thể chất cho học sinh.
Tiện nghi học tập bền vững trong điều kiện vùng cao
Các lớp học được bố trí theo trục Bắc – Nam nhằm hạn chế tác động của nắng gắt, tận dụng ánh sáng tự nhiên và thông gió chéo, tạo môi trường học tập ổn định quanh năm. Hệ thống hiên rộng, hành lang mở và sân trong cho phép học sinh di chuyển linh hoạt, đặc biệt phù hợp với điều kiện mưa nhiều và địa hình phức tạp của khu vực.
Thiết kế cũng thể hiện rõ quan điểm lấy học sinh làm trung tâm, với giải pháp không gian phù hợp cho nhiều nhóm tuổi. Khu vực dành cho học sinh nhỏ tuổi được tổ chức an toàn, gần gũi; trong khi các không gian sinh hoạt chung và thể thao giúp học sinh lớn rèn luyện tính tự lập, khả năng thích ứng và tinh thần tập thể – những yếu tố quan trọng trong môi trường nội trú vùng cao.
Vật liệu bền vững – giải pháp dài hạn cho địa phương
Về vật liệu, Sunjin Vietnam ưu tiên các giải pháp bền vững, dễ tiếp cận và có tuổi thọ cao, hạn chế sử dụng những vật liệu phức tạp, khó thay thế. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí vận hành dài hạn, đồng thời phù hợp với điều kiện bảo trì tại địa phương.
Công trình không chạy theo hình thức hay công nghệ cao, mà hướng tới sự ổn định, bền bỉ và hiệu quả sử dụng lâu dài – đúng với nhu cầu thực tế của một ngôi trường vùng cao biên giới.
Kiến tạo môi trường giáo dục nhân văn và bền vững
Tổng thể, Trường Liên cấp Tiểu học & THCS Si Pa Phìn là minh chứng cho sự kết hợp hài hòa giữa tư duy kiến trúc hiện đại và giá trị bản địa. Dự án không tìm kiếm hình thức biểu tượng, mà tập trung kiến tạo một môi trường học tập nhân văn, an toàn và bền vững.
Thông qua dự án này, Sunjin Vietnam mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào việc cải thiện điều kiện giáo dục, mở ra cơ hội học tập lâu dài cho học sinh vùng cao biên giới, đồng thời khẳng định vai trò của kiến trúc trong việc đồng hành cùng con người và cộng đồng địa phương.
